HƯỚNG DẪN CÁCH MUA TÀI LIỆU VÀ TẢI TÀI LIỆU TỰ ĐỘNG 
HƯỚNG DẪN ĐĂNG KÝ THÀNH VIÊN THƯỜNG 
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MÔN NGỮ VĂN THCS: SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ GIẢI PHÁP GIÚP HỌC SINH PHÁ TRIỂN NĂNG LỰC CẢM THỤ THẨM MỸ TRONG DẠY HỌC được soạn dưới dạng file word gồm 17 trang. Các bạn xem và tải về ở dưới.
MỘT SỐ GIẢI PHÁP GIÚP HỌC SINH PHÁ TRIỂN NĂNG LỰC CẢM THỤ THẨM MỸ TRONG DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN TRUNG HỌC CƠ SỞ
Mô tả bản chất của sáng kiến
Môn Ngữ văn là môn học mà hướng con người đến cái đẹp như biết rung cảm, yêu ghét đúng chỗ và đặc biệt giúp con người biết hành xử đẹp hơn, nhân văn hơn. Vì vậy trong quá trình dạy học ở môn Ngữ văn năng lực cảm thụ thẩm mỹ là vô cùng quan trọng. Tuy nhiên trong quá trình dạy môn Ngữ văn tại trường THCS Hoàng Văn Thụ đang gặp phải một số khó khăn: Khả năng cảm nhận cái hay, cái đẹp trong tác phẩm văn học còn hạn chế - chỉ có một số ít học sinh; nhiều học sinh chưa biết cách dùng từ, nhất là lựa chọn từ ngữ biểu cảm; văn phong diễn đạt thiếu uyển chuyển mượt mà, thiếu trong sáng, thiếu linh hoạt, sáng tạo; cách ứng xử, giải quyết tình huống chưa khéo léo và mang tính giáo dục cao; người dạy chưa phát huy tốt sự hứng thú, tích cực để học sinh phát triển năng lực cảm thụ thẩm mỹ khi học Ngữ văn.
Vậy trong dạy học môn Ngữ văn mà người dạy chưa có giải pháp tích cực giúp học sinh cảm nhận được cái đẹp tức là chưa biết nhận diện, thưởng thức, khám phá, đánh giá cái đẹp bằng những cảm xúc, rung cảm chân thành. Thì chất lượng môn học không thể đạt kết quả cao, nhất là chất lượng khá, giỏi.
Xuất phát từ những vấn đề trên, bản thân tôi tìm tòi, trăn trở là làm thế nào để phát huy tốt năng lực cảm thụ thẩm mỹ cho học sinh trong dạy học môn Ngữ văn. Vì vậy, tôi xin chọn đề tài “Một số giải pháp giúp học sinh phát triển năng lực cảm thụ thẩm mỹ trong dạy học môn Ngữ văn trung học cơ sở”.
Đề tài này được áp dụng trong giảng dạy môn Ngữ văn ở trường trung học cơ sở Hoàng Văn Thụ. Đối tượng được áp dụng là học sinh từ lớp 6 đến lớp 9. Thời gian áp dụng là tháng 9 năm 2021.
1.1. Các giải pháp thực hiện, các bước và cách thức thực hiện
Để giúp học sinh phát huy được năng lực cảm thụ thẩm mỹ thì trước hết, người thầy dạy học môn Ngữ văn phải là người có năng lực phát hiện yếu tố thẩm mỹ trong bài học đó ở chỗ nào. Rồi sau đó tìm phương pháp phù hợp để giúp học sinh nhận biết và thực hiện. Điều này có nghĩa là trong mỗi giờ học Ngữ văn, người giáo viên vừa bồi dưỡng những rung động, cảm xúc thẩm mĩ, vừa truyền dạy ( khơi dậy, phát huy) kĩ năng tự khám phá, phát hiện cái đẹp khi học giờ Ngữ văn. Người giáo viên phải biết gợi mở tầng tầng lớp lớp ý nghĩa ẩn sâu sau những con chữ lặng yên trên trang giấy, để chúng đối thoại với học sinh. Người dạy phải có phương pháp kích thích tạo hứng thú để học sinh tư duy khám phá. Có làm được như vậy thì người dạy mới phát huy được năng lực cảm thụ thẩm mỹ cho học sinh trong giờ Ngữ văn. Và sau đây, tôi xin đưa ra một số giải pháp giúp học sinh phát triển năng lực cảm thụ thẩm mỹ khi học môn Ngữ văn.
a/ Tạo rung cảm, hứng thú cho học sinh ở ngay hoạt động khởi động
( Vào bài mới)
Ở khâu vào bài mới thường là giáo viên ít chú trọng, chỉ khi có ai dự giờ hoặc những tiết dạy thao giảng hay dự thi thì giáo viên mới đầu tư tạo ra cách vào bài hấp dẫn. Đây là sai lầm. Bởi môn Ngữ văn có đặc trưng riêng của nó vì những rung động thẩm mĩ, cảm xúc thẩm mĩ được khơi gợi ngay từ giọng nói và biểu cảm phi ngôn ngữ của giáo viên từ hoạt động dẫn dắt vào bài. Vào bài mới lạ, đa dạng, linh hoạt cùng với giọng nói biểu cảm tạo không khí văn chương sẽ tạo được tạo tâm thế, hứng thú, gợi sự tò mò cho học sinh. Từ đó, người dạy sẽ đánh thức được năng lực cảm thụ thẩm mĩ cho học sinh. Vì vậy trong khâu dẫn dắt vào bài, tôi luôn tạo hứng thú cho học sinh bằng cách trình chiếu tranh, chiếu đoạn vi deo cho học sinh xem hay dẫn một câu chuyện, cho học sinh đọc câu thơ,…. Từ những cách đó, tôi liên hệ rồi dẫn vào bài bằng giọng nói truyền cảm đầy chất văn cùng với cử chỉ, ánh mắt sẽ thu hút được sự chú ý của học sinh, tạo sức cuốn hút, hấp dẫn, tạo những cảm xúc cho học sinh ngay từ giây phút vào đề. Làm được như vậy tức là tôi đã đánh thức được năng lực cảm thụ thẩm mĩ cho học sinh ở ngay hoạt động khởi động.
Ví dụ 1: Khi dạy bài “ Hồi hương ngẫu thư” của nhà thơ Hạ Tri Chương, Ngữ văn 7- tập 1, ở hoạt động khởi động, tôi trình chiếu 1 đoạn video ngắn khoảng 30 giây có đoạn nhạc “ Một cõi đi về” của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn và hình ảnh về quê hương như sau:
Sau đó tôi nêu câu hỏi: “Những hình ảnh quen thuộc trong đoạn video mà em vừa xem gợi lên trong em cảm xúc gì?”
Chắc chắn nhiều em trả lời được: Tình yêu quê. Học sinh trả lời được như vậy thì tôi vào bài học là “Qủa đúng như vậy các em, quê hương là nơi có lời ru của mẹ, của bà cất lên mỗi sớm, mỗi chiều. Là nơi có bóng mẹ, dáng cha. Là nơi mà tuổi thơ được tắm mình trong niềm vui và hạnh phúc. Và quê hương là nơi nuôi dưỡng mỗi con người lớn lên cả phần xác lẫn phần hồn. Vì vậy mà quê hương có sức níu giữ lòng người đến kì diệu. Cho nên có nhiều người do cuộc sống mưu sinh họ phải rời xa quê hương nhưng đến khi mái đầu ngã màu sương khói họ tìm về chốn quê như tìm về chốn bình yên. Và nhà thơ Hạ Tri Chương là một trường hợp như thế. Hôm nay, cô cùng các em tìm hiểu bài thơ Hồi hương ngẫu thư để hiểu sâu hơn tình yêu quê hương trong ông.”
Với cách dẫn dắt vào đề như vậy, tôi không chỉ tạo được hứng thú, hấp dẫn cho học sinh mà còn đánh thức các em tình yêu quê hương và các em thấy được quê hương trong mỗi con người là vô cùng thiêng liêng. Làm được như vậy là tôi đã rèn và phát huy năng lực cảm thụ thẩm mĩ cho học sinh qua hoạt động khởi động.
Ví dụ 2: Khi dạy bài “ Một thứ quà của lúa non: cốm” – Ngữ văn 7, tập 1, tôi có cách vào bài như sau:
Tôi chiếu tranh: Chùa Một cột, Văn Miếu Quốc Tử Giám cho học sinh xem rồi yêu cầu học sinh cho biết tên từng bức tranh và những bức tranh này nói về những công trình kiến trúc ở đâu trên đất nước ta?
Học sinh sẽ nhanh chóng trả lời được, từ kết quả trả lời của học sinh, tôi vào bài: “ Hà Nội thân yêu không chỉ có những công trình kiến trúc mang giá trị văn hoá đáng tự hào mà Hà Nội còn nhiều điều tuyệt diệu khác để con người luôn lưu luyến, nhớ thương. Và với Thạch Lam – một người con được sinh ra và lớn lên ở Hà Thành ( đã từng gắn bó với Hà Thành), tình yêu của ông dành cho quê hương thật thắm thiết. Ông đã dành rất nhiều, rất nhiều những trang văn chan chứa tình cảm viết về quê hương nhất là những món ăn mang phong vị, mang hồn cốt của người Hà Nội. Trong đó không thể không kể đến món cốm – một thức quà dân giả của hương đồng gió nội nhưng mang một phong vị thu, mang một phong cách thưởng thức độc đáo mà ông viết về nó với với tấm lòng yêu mến, tự hào. Và bây giờ cô mời các em đi vào bài học “ Một thứ quà của lúa non: Cốm”
Ví dụ 3: Khi dạy bài “ Nói giảm, nói tránh” Ngữ văn 8 – tập 1, tôi đã vào bài bằng cách trình chiếu 2 cách diễn đạt sau :
Cách diễn đạt 1: Phải bé lại và lăn vào lòng một người mẹ, áp mặt vào bầu vú nóng của mẹ, để bàn tay người mẹ vuốt ve từ trán xuống cằm, và gãi rôm ở sống lưng cho, mới thấy người mẹ có sự êm diệu vô cùng.
Cách diễn đạt 2: Phải bé lại và lăn vào lòng một người mẹ, áp mặt vào bầu sửa nóng của mẹ, để bàn tay người mẹ vuốt ve từ trán xuống cằm, và gãi rôm ở sống lưng cho, mới thấy người mẹ có sự êm diệu vô cùng.
(Nguyên Hồng)
Hai cách diễn đạt trên, cách 1 hay cách 2 hay hơn ? Vì Sao?
Qua câu hỏi mà tôi đã nêu ở trên, học sinh sẽ dễ dàng trả lời được. Từ kết quả trả lời của học sinh tôi sẽ vào bài học là: “Vậy cũng là nội dung giống nhau trong 2 cách diễn đạt nhưng cách 2 diễn đạt uyển chuyển hơn, tế nhị hơn làm cho cách nói hay hơn, lịch sự hơn, biểu cảm hơn. Và để hiểu sâu hơn về tác dụng của cách diễn đạt này thì bây giờ cô cùng các em tìm hiểu bài học Nói giảm, nói tránh.”
Ví dụ 4: Bài thơ “ Quê hương” của tác giả Tế Hanh – Ngữ văn 8, tập 2, tôi đã có cách vào bài như sau:
Em hãy đọc một vài câu thơ nói về quê hương?
Từ kết quả trả lời của học sinh, tôi vào bài mới: “ Quê Hương đối với mỗi người là thiêng liêng. Bởi nơi ấy đã sinh ra ta và nuôi dưỡng ta lớn lên từ thời tấm bé, nơi đã lưu giữ trong ta biết bao kỉ niệm ngọt ngào. Để rồi mỗi khi đi xa, ta lại mãi nhớ về. Tế Hanh, một người con của vùng quê sông nước Quảng Ngãi cũng đau đáu bao nỗi nhớ quê. Nỗi nhớ ấy được thể hiện như thế nào trong bài thơ “ Quê hương” thì tiết học hôm nay chúng ta cùng tìm hiểu”.
b/ Giảng điểm, khai thác sâu kiến thức trọng tâm của bài học.
THẦY CÔ TẢI NHÉ!@
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
BÁO CÁO SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
BÁO CÁO SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ GIẢI PHÁP GIÚP HỌC SINH PHÁ TRIỂN NĂNG LỰC CẢM THỤ THẨM MỸ TRONG DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN TRUNG HỌC CƠ SỞ
Mô tả bản chất của sáng kiến
Môn Ngữ văn là môn học mà hướng con người đến cái đẹp như biết rung cảm, yêu ghét đúng chỗ và đặc biệt giúp con người biết hành xử đẹp hơn, nhân văn hơn. Vì vậy trong quá trình dạy học ở môn Ngữ văn năng lực cảm thụ thẩm mỹ là vô cùng quan trọng. Tuy nhiên trong quá trình dạy môn Ngữ văn tại trường THCS Hoàng Văn Thụ đang gặp phải một số khó khăn: Khả năng cảm nhận cái hay, cái đẹp trong tác phẩm văn học còn hạn chế - chỉ có một số ít học sinh; nhiều học sinh chưa biết cách dùng từ, nhất là lựa chọn từ ngữ biểu cảm; văn phong diễn đạt thiếu uyển chuyển mượt mà, thiếu trong sáng, thiếu linh hoạt, sáng tạo; cách ứng xử, giải quyết tình huống chưa khéo léo và mang tính giáo dục cao; người dạy chưa phát huy tốt sự hứng thú, tích cực để học sinh phát triển năng lực cảm thụ thẩm mỹ khi học Ngữ văn.
Vậy trong dạy học môn Ngữ văn mà người dạy chưa có giải pháp tích cực giúp học sinh cảm nhận được cái đẹp tức là chưa biết nhận diện, thưởng thức, khám phá, đánh giá cái đẹp bằng những cảm xúc, rung cảm chân thành. Thì chất lượng môn học không thể đạt kết quả cao, nhất là chất lượng khá, giỏi.
Xuất phát từ những vấn đề trên, bản thân tôi tìm tòi, trăn trở là làm thế nào để phát huy tốt năng lực cảm thụ thẩm mỹ cho học sinh trong dạy học môn Ngữ văn. Vì vậy, tôi xin chọn đề tài “Một số giải pháp giúp học sinh phát triển năng lực cảm thụ thẩm mỹ trong dạy học môn Ngữ văn trung học cơ sở”.
Đề tài này được áp dụng trong giảng dạy môn Ngữ văn ở trường trung học cơ sở Hoàng Văn Thụ. Đối tượng được áp dụng là học sinh từ lớp 6 đến lớp 9. Thời gian áp dụng là tháng 9 năm 2021.
1.1. Các giải pháp thực hiện, các bước và cách thức thực hiện
Để giúp học sinh phát huy được năng lực cảm thụ thẩm mỹ thì trước hết, người thầy dạy học môn Ngữ văn phải là người có năng lực phát hiện yếu tố thẩm mỹ trong bài học đó ở chỗ nào. Rồi sau đó tìm phương pháp phù hợp để giúp học sinh nhận biết và thực hiện. Điều này có nghĩa là trong mỗi giờ học Ngữ văn, người giáo viên vừa bồi dưỡng những rung động, cảm xúc thẩm mĩ, vừa truyền dạy ( khơi dậy, phát huy) kĩ năng tự khám phá, phát hiện cái đẹp khi học giờ Ngữ văn. Người giáo viên phải biết gợi mở tầng tầng lớp lớp ý nghĩa ẩn sâu sau những con chữ lặng yên trên trang giấy, để chúng đối thoại với học sinh. Người dạy phải có phương pháp kích thích tạo hứng thú để học sinh tư duy khám phá. Có làm được như vậy thì người dạy mới phát huy được năng lực cảm thụ thẩm mỹ cho học sinh trong giờ Ngữ văn. Và sau đây, tôi xin đưa ra một số giải pháp giúp học sinh phát triển năng lực cảm thụ thẩm mỹ khi học môn Ngữ văn.
a/ Tạo rung cảm, hứng thú cho học sinh ở ngay hoạt động khởi động
( Vào bài mới)
Ở khâu vào bài mới thường là giáo viên ít chú trọng, chỉ khi có ai dự giờ hoặc những tiết dạy thao giảng hay dự thi thì giáo viên mới đầu tư tạo ra cách vào bài hấp dẫn. Đây là sai lầm. Bởi môn Ngữ văn có đặc trưng riêng của nó vì những rung động thẩm mĩ, cảm xúc thẩm mĩ được khơi gợi ngay từ giọng nói và biểu cảm phi ngôn ngữ của giáo viên từ hoạt động dẫn dắt vào bài. Vào bài mới lạ, đa dạng, linh hoạt cùng với giọng nói biểu cảm tạo không khí văn chương sẽ tạo được tạo tâm thế, hứng thú, gợi sự tò mò cho học sinh. Từ đó, người dạy sẽ đánh thức được năng lực cảm thụ thẩm mĩ cho học sinh. Vì vậy trong khâu dẫn dắt vào bài, tôi luôn tạo hứng thú cho học sinh bằng cách trình chiếu tranh, chiếu đoạn vi deo cho học sinh xem hay dẫn một câu chuyện, cho học sinh đọc câu thơ,…. Từ những cách đó, tôi liên hệ rồi dẫn vào bài bằng giọng nói truyền cảm đầy chất văn cùng với cử chỉ, ánh mắt sẽ thu hút được sự chú ý của học sinh, tạo sức cuốn hút, hấp dẫn, tạo những cảm xúc cho học sinh ngay từ giây phút vào đề. Làm được như vậy tức là tôi đã đánh thức được năng lực cảm thụ thẩm mĩ cho học sinh ở ngay hoạt động khởi động.
Ví dụ 1: Khi dạy bài “ Hồi hương ngẫu thư” của nhà thơ Hạ Tri Chương, Ngữ văn 7- tập 1, ở hoạt động khởi động, tôi trình chiếu 1 đoạn video ngắn khoảng 30 giây có đoạn nhạc “ Một cõi đi về” của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn và hình ảnh về quê hương như sau:
Sau đó tôi nêu câu hỏi: “Những hình ảnh quen thuộc trong đoạn video mà em vừa xem gợi lên trong em cảm xúc gì?”
Chắc chắn nhiều em trả lời được: Tình yêu quê. Học sinh trả lời được như vậy thì tôi vào bài học là “Qủa đúng như vậy các em, quê hương là nơi có lời ru của mẹ, của bà cất lên mỗi sớm, mỗi chiều. Là nơi có bóng mẹ, dáng cha. Là nơi mà tuổi thơ được tắm mình trong niềm vui và hạnh phúc. Và quê hương là nơi nuôi dưỡng mỗi con người lớn lên cả phần xác lẫn phần hồn. Vì vậy mà quê hương có sức níu giữ lòng người đến kì diệu. Cho nên có nhiều người do cuộc sống mưu sinh họ phải rời xa quê hương nhưng đến khi mái đầu ngã màu sương khói họ tìm về chốn quê như tìm về chốn bình yên. Và nhà thơ Hạ Tri Chương là một trường hợp như thế. Hôm nay, cô cùng các em tìm hiểu bài thơ Hồi hương ngẫu thư để hiểu sâu hơn tình yêu quê hương trong ông.”
Với cách dẫn dắt vào đề như vậy, tôi không chỉ tạo được hứng thú, hấp dẫn cho học sinh mà còn đánh thức các em tình yêu quê hương và các em thấy được quê hương trong mỗi con người là vô cùng thiêng liêng. Làm được như vậy là tôi đã rèn và phát huy năng lực cảm thụ thẩm mĩ cho học sinh qua hoạt động khởi động.
Ví dụ 2: Khi dạy bài “ Một thứ quà của lúa non: cốm” – Ngữ văn 7, tập 1, tôi có cách vào bài như sau:
Tôi chiếu tranh: Chùa Một cột, Văn Miếu Quốc Tử Giám cho học sinh xem rồi yêu cầu học sinh cho biết tên từng bức tranh và những bức tranh này nói về những công trình kiến trúc ở đâu trên đất nước ta?
Học sinh sẽ nhanh chóng trả lời được, từ kết quả trả lời của học sinh, tôi vào bài: “ Hà Nội thân yêu không chỉ có những công trình kiến trúc mang giá trị văn hoá đáng tự hào mà Hà Nội còn nhiều điều tuyệt diệu khác để con người luôn lưu luyến, nhớ thương. Và với Thạch Lam – một người con được sinh ra và lớn lên ở Hà Thành ( đã từng gắn bó với Hà Thành), tình yêu của ông dành cho quê hương thật thắm thiết. Ông đã dành rất nhiều, rất nhiều những trang văn chan chứa tình cảm viết về quê hương nhất là những món ăn mang phong vị, mang hồn cốt của người Hà Nội. Trong đó không thể không kể đến món cốm – một thức quà dân giả của hương đồng gió nội nhưng mang một phong vị thu, mang một phong cách thưởng thức độc đáo mà ông viết về nó với với tấm lòng yêu mến, tự hào. Và bây giờ cô mời các em đi vào bài học “ Một thứ quà của lúa non: Cốm”
Ví dụ 3: Khi dạy bài “ Nói giảm, nói tránh” Ngữ văn 8 – tập 1, tôi đã vào bài bằng cách trình chiếu 2 cách diễn đạt sau :
Cách diễn đạt 1: Phải bé lại và lăn vào lòng một người mẹ, áp mặt vào bầu vú nóng của mẹ, để bàn tay người mẹ vuốt ve từ trán xuống cằm, và gãi rôm ở sống lưng cho, mới thấy người mẹ có sự êm diệu vô cùng.
Cách diễn đạt 2: Phải bé lại và lăn vào lòng một người mẹ, áp mặt vào bầu sửa nóng của mẹ, để bàn tay người mẹ vuốt ve từ trán xuống cằm, và gãi rôm ở sống lưng cho, mới thấy người mẹ có sự êm diệu vô cùng.
(Nguyên Hồng)
Hai cách diễn đạt trên, cách 1 hay cách 2 hay hơn ? Vì Sao?
Qua câu hỏi mà tôi đã nêu ở trên, học sinh sẽ dễ dàng trả lời được. Từ kết quả trả lời của học sinh tôi sẽ vào bài học là: “Vậy cũng là nội dung giống nhau trong 2 cách diễn đạt nhưng cách 2 diễn đạt uyển chuyển hơn, tế nhị hơn làm cho cách nói hay hơn, lịch sự hơn, biểu cảm hơn. Và để hiểu sâu hơn về tác dụng của cách diễn đạt này thì bây giờ cô cùng các em tìm hiểu bài học Nói giảm, nói tránh.”
Ví dụ 4: Bài thơ “ Quê hương” của tác giả Tế Hanh – Ngữ văn 8, tập 2, tôi đã có cách vào bài như sau:
Em hãy đọc một vài câu thơ nói về quê hương?
Từ kết quả trả lời của học sinh, tôi vào bài mới: “ Quê Hương đối với mỗi người là thiêng liêng. Bởi nơi ấy đã sinh ra ta và nuôi dưỡng ta lớn lên từ thời tấm bé, nơi đã lưu giữ trong ta biết bao kỉ niệm ngọt ngào. Để rồi mỗi khi đi xa, ta lại mãi nhớ về. Tế Hanh, một người con của vùng quê sông nước Quảng Ngãi cũng đau đáu bao nỗi nhớ quê. Nỗi nhớ ấy được thể hiện như thế nào trong bài thơ “ Quê hương” thì tiết học hôm nay chúng ta cùng tìm hiểu”.
b/ Giảng điểm, khai thác sâu kiến thức trọng tâm của bài học.